Reactie ACM op advies Raad voor het Openbaar Bestuur over democratische controle op toegangsregels en tarieven netbeheerders

De Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) heeft op verzoek van de Tweede Kamer onderzoek gedaan naar de democratische controle op besluitvorming over de regels voor de toegang tot elektriciteitsnetten en de tarieven van netbeheerders. Aanleiding van het onderzoek zijn de problemen van het overvolle stroomnet en het prioriteringskader van de Autoriteit Consument & Markt (ACM) dat bepaalt wie voorrang krijgt bij toegang tot het overvolle stroomnet. De ROB concludeert dat de ACM als onafhankelijke toezichthouder exclusief bevoegd is om de regels voor nettoegang, prioritering en nettarieven vast te stellen. De invloed en democratische controle door de Tweede Kamer, regering en andere overheden moet vooral vooraf plaatsvinden: bij de keuzes voor het energiesystem, de energieplanologie en de ruimtelijke ordening.

Manon Leijten, bestuurslid van de ACM: “Het is goed dat de Raad voor het Openbaar Bestuur met dit onderzoek onderschrijft dat onafhankelijk toezicht en regulering door de ACM en democratische controle en politieke keuzes door de wetgever en de Tweede Kamer naast elkaar bestaan. Bij onafhankelijk toezicht en regulering hoort ook dat je je verantwoordt richting de Tweede Kamer en dat je adviezen van de minister of de Kamer nadrukkelijk meeneemt in je besluitvorming. De ACM ondersteunt de adviezen van het ROB, inclusief het advies om te overwegen de positie van de ACM duidelijker in de wet vast te leggen door de omvorming van de ACM tot een volwaardig zelfstandig bestuursorgaan. Dit is ook eerder geadviseerd door twee onafhankelijke specialisten die hiernaar in opdracht van het ministerie en de ACM onderzoek hebben gedaan.”

Het overvolle stroomnet is een groot maatschappelijk probleem. Bedrijven, woningen, scholen, en veiligheidsvoorzieningen zoals politiebureaus en huisartsenposten moeten lang wachten op een nieuwe of zwaardere aansluiting. Om te zorgen dat maatschappelijke projecten zoveel mogelijk door kunnen gaan heeft de ACM regels vastgesteld waarmee netbeheerders belangrijke maatschappelijke functies zoals woningbouw, ziekenhuizen, scholen en defensie voorrang kunnen geven. Naast de regels voor toegang tot het stroomnet stelt de ACM ook de tarieven vast die de gebruikers van de netten moeten betalen. Dit doet de ACM op basis van de vastgestelde kosten die netbeheerders moeten maken. Netbeheerders moeten de komende jaren €235 miljard investeren om de netten te verzwaren en het probleem van het overvolle stroomnet aan te pakken. Deze investeringsopgave wordt voor een groot deel bepaald door politieke keuzes voor het huidige en toekomstige energiesysteem.

Aanbevelingen

De ROB adviseert de Tweede Kamer om de onafhankelijke rol van de ACM te respecteren en gebruik te maken van de mogelijkheden om de ACM verantwoording af te laten leggen aan het parlement. Dit kan bijvoorbeeld door de ACM verslag te laten doen van de gevolgen van haar keuzes bij de verdeling van netcapaciteit en door de Tweede Kamer op tijd te informeren over ontwerpbesluiten van de ACM die grote maatschappelijke gevolgen kunnen hebben. De Tweede Kamer kan de ACM hier dan over bevragen, bijvoorbeeld tijdens een technische briefing. Daarnaast pleit de ROB er voor om de verantwoordelijke minister formeel de mogelijkheid te geven om advies te geven of een reactie in te dienen bij belangrijke besluiten van de ACM. Tot slot adviseert de ROB de Tweede Kamer een eerder advies van de commissie De Leeuw en Borstlap in overweging te nemen. Dit advies pleit voor een duidelijkere positie van de ACM in de wet. Onder meer door de omvorming van de ACM tot een volwaardig publiekrechtelijk zelfstandig bestuursorgaan (zbo) met eigen organisatie en begroting en een duidelijkere relatie tussen de ACM en de verantwoordelijke minister.