Lessen van podcastmakers 'Winst is mij een zorg'

In de podcastserie 'Winst is mij een zorg' (externe website) onderzoeken Jasper Lukkezen en Marcel Canoy de betekenis van het winstbegrip in de zorgsector. Vanaf eind november 2024 ontvingen ze 8 weken lang gasten met ervaring of inzicht in de zorg. Samen bespraken ze productieve en perverse uitkomsten van het winstoogmerk in ons zorgaanbod.

De podcast is mede mogelijk gemaakt met financiële steun van de Autoriteit Consument & Markt (ACM) en de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa). Het motief om deze podcasts mogelijk te maken was om externe expertise naar binnen te halen op een transparante en verdiepende manier. En dat op een onderwerp dat ingewikkeld en controversieel is. De ACM vroeg de makers na afloop van de serie naar de lessen die zij uit hieruit trekken.

10 lessen van de hand van Marcel Canoy en Jasper Lukkezen

1. Winst maken is niets bijzonders, ook niet in de zorg. Apothekers maken winst, alsook ziekenhuizen, artsen en zorgverzekeraars. De controverse ontstaat pas bij de vraag of je winst mag uitkeren (Mark van Houdenhoven en Walter Balestra, slotaflevering).
2. Of uitkeren van winst in het maatschappelijke belang is, ligt subtiel. Het hangt onder meer af van mensen, de aanwezige checks and balances in de governance en de bedrijfscultuur (Ines van Klooster, Hugo Keuzenkamp).
3. Het gaat niet vanzelf goed. Er kunnen risico’s ontstaan, die vooral in het buitenland manifest zijn. Kijk maar naar de VS, waar private equity een kaalslag heeft aangericht in onder meer de langdurige zorg. De risico's openbaren zich vooral bij marktmacht en gebrekkige mogelijkheden om kwaliteit te checken of daarop te acteren (Zirui Song en Jeroen Struijs).
4. Die risico's zijn in Nederland veel minder aanwezig (door lagere marktaandelen, en relatief hoge kwaliteit van de stichtingen), maar door artikel 13 zijn er wel degelijk zogeheten ‘cowboys’ die mazen in de wet vinden (Mirjam de Rijk en Arno Rutte; Amitabh Chandra).
5. 'Het ondernemersklimaat is droevig' (Mark van Houdenhoven en Walter Balestra). Gebrek aan investeren door de markt ligt ook aan een 'schottenprobleem': soms worden zorgtaken die erg op elkaar lijken op een verschillende manier gefinancierd omdat ze door de omstandigheden onder een andere wet vallen. Dat zorgt ervoor dat partijen afwachten en het voor private partijen soms te risicovol is om te investeren (Xander Koolman en Albert-Jan Kruiter).
6. Markten met zowel op winst gerichte als niet op winst gerichte aanbieders doen het vaak beter dan óf helemaal op winst óf helemaal niet op winst gerichte aanbieders. De reden is dat beide partijen elkaar scherp houden. Alleen op winst is te risicovol en bij alleen niet op winst liggen de prikkels voor innovatie niet goed (Amitabh Chandra).
7. Op winst gericht en winst uitkeren kan alleen maar goed gaan als de kwaliteit te meten is. Daar moet veel meer op ingezet worden (Amitabh Chandra).
8. Of winst uitkeren gaat werken hangt niet af van kwaliteit maar ook van de volgende vragen (alle afleveringen):
   • is er veel kapitaal nodig?
   • is innovatie belangrijk?
   • kunnen consumenten goed kiezen?
   • kunnen consumenten goed switchen?
   • is de zorg electief of acuut?
9. Op basis van die criteria kun je een indeling maken van subsectoren waar winstuitkeren (alle afleveringen):
   • werkt zonder voorwaarden, of
   • werkt, maar alleen met voorwaarden, of
   • niet werkt.
10. Zelfs sectoren (farma, ict, hulpmiddelen)die toeleveren aan de zorg en waar de ruimte voor op winst gerichte zorg evident is, zijn gebaat bij randvoorwaarden (zoals in het recente stuk van de regering over integere bedrijfsvoering (externe website) nu wettelijk is vastgelegd (slotaflevering).