Data uit slimme apparaten
Gebruikers van slimme apparaten hebben rechten op hun data. En op data van bijbehorende diensten voor het gebruik van slimme apparaten, zoals apps. Aanbieders van slimme apparaten en bijbehorende diensten moeten zich aan extra regels houden. Dat staat in de Europese Data Act (DA).
Op deze pagina:
Slimme apparaten en bijbehorende diensten
Slimme apparaten verzamelen data over hun prestaties, gebruik of omgeving. Vaak met behulp van sensoren. Via internet of kabel kunnen zij deze data verzenden en ontvangen. Voorbeelden van slimme apparaten zijn smartphones en computers of laptops, thermostaten en horloges die verbonden zijn met het internet. Ook moderne auto’s zijn meestal slimme apparaten.
Ondernemers gebruiken steeds meer slimme apparaten. Zo zijn landbouw- en productiemachines steeds vaker ‘slim’. Ook in de zorg en logistiek worden veel slimme apparaten gebruikt.
Vaak zijn er apps of andere digitale diensten gekoppeld aan het slimme apparaat. Zo’n bijbehorende dienst kan nodig zijn om het slimme apparaat te gebruiken of te bedienen. Bijvoorbeeld een app om een slimme thermostaat te bedienen. Of een app die je elektrische auto navigeert naar het dichtstbijzijnde oplaadpunt.
Rechten van gebruikers op data uit hun slimme apparaten
Gebruikers van slimme apparaten en bijbehorende diensten hebben recht op:
- duidelijke informatie over welke data het slimme apparaat verzamelt en hoe het die gebruikt
- toegang tot hun data op een veilige, kosteloze en makkelijke manier
- het delen of laten delen van data met derden
Gebruikers kunnen personen, bedrijven of instanties zijn die het recht hebben om een slim apparaat of bijbehorende dienst te gebruiken. Ze hoeven dus geen eigenaar te zijn van het slimme apparaat of bijbehorende dienst.
Datahouders hebben het recht of de plicht om data van gebruikers te gebruiken of beschikbaar te stellen. Fabrikanten van slimme apparaten zijn vaak datahouders. Maar het kunnen ook andere bedrijven zijn, zoals het bedrijf dat een bijbehorende dienst heeft ontwikkeld en aanbiedt.
De regels gelden voor slimme apparaten en bijbehorende diensten die na 12 september 2025 op de markt zijn gebracht. Waar mogelijk, moeten vanaf 12 september 2026 alle slimme apparaten en bijbehorende diensten zo ontworpen zijn dat gebruikers directe toegang hebben tot hun data.
Duidelijke informatie over data
Verkopers, verhuurders, leasegevers of leveranciers moeten duidelijke informatie geven over de data die hun slimme apparaten of bijbehorende diensten verzamelen. Zij moeten deze informatie geven voordat de gebruiker het slimme apparaat koopt, huurt of leaset. Met duidelijke informatie kunnen gebruikers beter beslissen.
Gebruikers van een slim apparaat hebben onder meer recht om te weten:
- welke soort data het slimme apparaat verzamelt
- op welke manier het slimme apparaat data verzamelt
- hoe zij toegang krijgen tot die verzamelde data
Gebruikers van een bijbehorende dienst hebben onder meer recht om te weten:
- welke soort data de bijbehorende dienst verzamelt
- op welke manier de bijbehorende dienst data verzamelt
- hoe zij toegang krijgen tot die verzamelde data
- voor welk doel de verzamelde data worden gebruikt
- of er nog andere partijen toegang kunnen krijgen tot de data
De informatie moet duidelijk, begrijpelijk en beschikbaar zijn in het Nederlands of Engels. Als er informatie verandert, dan moeten gebruikers de nieuwe informatie krijgen.
Koopt u als consument een slim apparaat? Dan moet u ook informatie krijgen over updates en samenwerking met andere diensten, apparaten en netwerken.
Toegang tot data
Gebruikers hebben recht op toegang tot data die het slimme apparaat of bijbehorende dienst verzamelt. Het gaat om alle data die direct voortkomen uit het gebruik van het slimme apparaat of bijbehorende dienst. De datahouder kan deze data bewerken om ze voor gebruikers toegankelijk te maken. Gebruikers hebben geen recht op toegang tot auteursrechtelijk beschermde data.
Toegang kan direct of indirect zijn.
Bij directe toegang kan de gebruiker zelf bij de data, zonder hulp van de datahouder. Bijvoorbeeld via een webportaal of met een app.
Is directe toegang technisch niet mogelijk? Dan moet de datahouder indirecte toegang tot de data geven. De gebruiker moet hier op een makkelijke manier online om kunnen vragen.
De toegang tot data moet voor gebruikers altijd gratis zijn. Als gebruikers bij hun data kunnen, dan kunnen zij die zelf gebruiken. Bijvoorbeeld door data uit verschillende bronnen te combineren. Zo kunnen zij efficiënter werken en kosten besparen. Zij kunnen bijvoorbeeld beter plannen, verspilling verminderen of sneller reageren op veranderingen op de markt.
Delen van data met derden
Gebruikers hebben het recht om de data uit het slimme apparaat of bijbehorende dienst te delen met andere personen of organisaties. Data delen met zo’n derde partij kan handig zijn voor gebruikers. Zo kunnen derde partijen het onderhoud aan het slimme apparaat verbeteren. Of de gebruiker gericht adviseren. Bijvoorbeeld de monteur die het onderhoud verzorgt van een landbouwmachine. Of de adviseur die de ondernemer met een slimme thermostaat helpt om energie slimmer te gebruiken.
Gebruikers mogen hun data zelf delen met een derde partij. Of zij kunnen direct aan de aanbieder vragen om hun data te delen met een derde partij. Datahouders zijn verplicht om mee te werken aan het delen van de data. Alleen in uitzonderlijke gevallen mogen zij weigeren. Bijvoorbeeld als de bedrijfsgeheimen van de datahouder door het delen openbaar worden. Of als de veiligheid van het product in gevaar komt.
Naar sommige partijen mag de datahouder geen data sturen. Bijvoorbeeld naar de allergrootste aanbieders van online diensten: de ‘poortwachters’.
Als een derde partij data ontvangt van een datahouder, mag die het ook niet zomaar voor alles gebruiken. Er gelden regels. Derden mogen de data bijvoorbeeld alleen gebruiken voor het gevraagde doel van de gebruiker. Ook moeten zij zich houden aan de afspraken die zijn gemaakt met de datahouder. Derde partijen mogen de data niet delen met andere partijen zonder duidelijke toestemming van de gebruiker. En zij mogen de data niet gebruiken voor de productie van concurrerende producten of diensten.
Bent u een datahouder? En besluit u om geen data te delen met gebruikers of derden als gebruikers u dat vragen? Dan moet u dat bij ons melden. Alleen in uitzonderlijke gevallen mag u weigeren om data te delen.
Contractuele afspraken bij het delen van data
Gebruikers, datahouders en derden kunnen met elkaar contractuele afspraken maken over het delen van data en de toegang tot die data. Bijvoorbeeld over welke soort data er gedeeld moeten worden, met welk doel derden de data mogen gebruiken of de vergoeding die datahouders mogen vragen voor het delen van data.
Lees de Leidraad Data Delen voor meer praktische uitleg en informatie over de regels uit de Data Act (DA).
Meldingen en ons toezicht
Krijgen gebruikers geen duidelijke informatie over data uit hun slimme apparaten? Weigert een datahouder om een gebruiker toegang te geven tot data? Of om data te delen met een andere partij? En komen zij er samen niet uit? Dan kunnen gebruikers dit melden bij de ACM.
Meldingen helpen ons om te zien welke bedrijven zich niet aan de regels houden. En waar wij iets aan moeten doen.
Daarnaast kunnen partijen altijd naar de rechter stappen.
Samenwerking met andere toezichthouders
Wij houden samen met de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) (externe website) toezicht op de Data Act (DA). Als datacoördinator zien wij toe op een goede samenwerking.
Alle meldingen over het delen van data uit slimme apparaten of bijbehorende diensten zijn voor ons. Bevatten de data waar de melding over gaat ook persoonsgegevens? Dan sturen wij de melding door naar de Autoriteit Persoonsgegevens (AP).
Voor meldingen over internationale partijen werken we samen met de toezichthouders uit andere EU-lidstaten.